خصوصی سازی: فصل دوم- 28
6- توزیع کوپن:
روش توزیع کوپن، نوع گسترده و فراگیر خصوصیسازی در سطح همة آحاد مردم است. مردم با دریافت کوپن با قیمت پایین و حتی مجانی و مبادلة آن با سهام مورد علاقة خود، در سرنوشت کشور متبوع، بهطور مستقیم مشارکت میکنند.
کشورهای تازه استقلال یافتة آسیای میانه و برخی از کشورهای اروپای شرقی برای خصوصیسازی شرکتهای خود، در کنار استفاده از سایر روشها، از این روش بهره جستند.
7- فروش به مدیران:
واگذاری شرکتهای دولتی به مدیرانی که به ادارة آن مشغولاند، یکی از روشهای خصوصیسازی پیشنهادشده است.
هر چند این روش طرفداران زیادی – بخصوص در میان مدیران بخش دولتی- داشته باشد، اما مشاهدهها و پژوهشهای کاربردی، کارایی بالایی را از این روش نتیجه نمیگیرد.
چنانچه این روش بهطور فراگیر از طرف دولت مورد استفاده قرار گیرد، ممکن است برخی از مدیران بخش دولتی با انگیزههای شخصی، شرکت تحت مدیریت خود را در معرض واگذاری قرار دهند که این امر میتواند به اهداف خصوصیسازی لطمه وارد آورد.
در روش واگذاری به مدیران دولتی، با تقویت انگیزة مالکیت میان مدیران بنگاه، کارایی در واحد مشمول واگذاری را افزایش میدهند.
در مواردی که مدیران توان پرداخت هزینة خرید را نداشته باشند، فروش اقساطی یا واگذاری اعتبار و وام به آنها، اجرا میشود. اما نکتة قابل توجه در روش بالا این است که در کشورهای درحال توسعه، چنین روش واگذاری کمتر صورت میگیرد، چراکه در این کشورها، مدیریتهای بخش دولتی بهندرت از تخصص بالا و یا امکانات مالی چشمگیر برخوردارند و نمیتوانند به خرید چنین بنگاههایی اهتمام ورزند و یا حتی اقساط آنرا بپردازند.
بهعلاوه، به دلیل عدم وجود بازارهای مالی پیشرفته، عدم دسترسی مدیران به منابع مالی مورد نیاز، بسیار سخت خواهد بود. روش کار در این حالت، بهطور معمول مذاکره میان مدیران و دولت است. از مزایای این روش، بهبود کارایی در منابع و افزایش تولید کالا و خدمات است.
8- فروش به کارکنان:
فروش سهام شرکت دولتی به کارکنان همان شرکت، سالهاست که مورد آزمون قرار گرفته است، ولی چنانچه مدیریت جامع آن در اختیار سهامداران کارآفرین و کارآزموده قرار نگیرد، کارایی بالائی نخواهد داشت.
بنابراین ضروری است در استفاده از این روش، بخش قابلتوجهی از سهام شرکت در اختیار افراد علاقهمند قرار گیرد.
9- بازسازی:
بازسازی شرکت دولتی و سپس واگذاری آن به بخش خصوصی، یکی از روشهای موفق خصوصیسازی است. به طور طبیعی بسیاری از شرکتهای دولتی به شکلهای گوناگون برای ادامة فعالیت اقتصادی خود، نیاز به بازسازی دارند. درغیراینصورت ممکن است بخش خصوصی به انحلال شرکت و فروش داراییهای آن مبادرت ورزد که این امر با اهداف خصوصیسازی، منافات دارد.
10- سرمایهگذاری خارجی:
استفاده از منابع خارجی و واگذاری برخی از شرکتهای دولتی در بخشهای خدماتی و تولیدی به سرمایهگذاران خارجی میتواند به افزایش کارآئی در اقتصاد بینجامد.
از مهمترین دستآوردهای واگذاری به سرمایهگذاران خارجی، میتوان به ارتقای فناوری، دسترسی به بازارهای خارجی و افزایش منابع ارزی برای کشور اشاره کرد.
البته چنین واگذاریهایی میتواند مدتدار باشد و پس از اتمام مدت، مالکیت شرکت واگذارشده دوباره در اختیار سهامداران داخلی قرار خواهد گرفت.
11- ترکیب روش:
در فرایند خصوصیسازی میتوان از ترکیبی از روشهای متنوع خصوصیسازی بهره جست. بدیهی است با توجه به شرایط فرهنگی – سیاسی – اجتماعی و اقتصادی هر کشور، این روش میتواند از کارائی بیشتری برخوردار باشد.
تعیین سبد مورد استفاده از روشهای خصوصیسازی به شرایطی که پیشتر گفته شد، بستگی خواهد داشت.
Alireza Rahimi Boroujerdi