اقتصاد اخلاق- (7)
به گفتة ارسطو: "عملکردن"، فعالیتی است که هدف را دربردارد و به همین دليل، عملکردن فرایندی است که حد مشخصی ندارد تا متوقف شود یا تناقضي بین گذشته و حال پديدار شود. براي مثال، دیدن و به همین ترتیب تفکر، نوعي عملکردن هستند. ما هميشه در هر دورهاي از زمان، میاندیشیم و انديشيدهايم. برعکس، یادگیری براي مثال، عملکردن نیست، بلکه وسیلهای برای رسیدن به هدف بیرونی است. براي مثال، نمیتوانیم بهطورهمزمان یاد بگیریم و یاد گرفته باشیم؛ درحالیکه درحال حاضر هم زندگی میکنیم و هم زندگی کردهایم؛ يعني، زندگی ما عملي مستمر در گذشته و حال است.[1]
تاجاییکه "عمل" بهمثابه هدفی عقلايي توسط مردم انتخاب شده است، "عمل" به رفتار عقلايی و هدفمند انسانی برمیگردد. البته "خلقکردن يا ساختن" نیز مانند تفکر محض، هدفمند و عقلايی است. درواقع، گاهی بهنظر میرسد ارسطو تعبیر عملکردن را در چنان مفهوم گسترهای به کار برده است که اینگونه برداشت ميشود که "خلقکردن" را نیز دربرميگیرد. اما هنوز در فنیترین تعبیر، "عملکردن" تنها شامل آن دسته از اقدامات و فعالیتهای انسانی است که ارسطو در نوشتههای اخلاقی و سیاسی خود بحث میکند؛ يعني اقدام اخلاقی[2] و فعالیت سیاسی[3]. در سادهترين عبارت میتوان اضافه کرد که "عملکردن"، اصطلاح ارسطو برای فعالیت آزاد انسان[4] در عرصه زندگی اخلاقی و سیاسی است.
ارسطو به دفعات تضاد ميان "عملکردن" و "ساختن" را نشان میدهد.[5] او تفاوت بین ایندو را چنين بيان میکند، درحاليکه "خلق کردن يا ساختن" اهدافی متفاوت با همان فعل را نشانه میرود، هدف "عملکردن" چیزی جز انجام "عمل" که به خوبی انجام شده است، نیست. ميتوان اضافه کرد درحاليکه "خلقکردن" فعالیتي "عاري از ارزش" است، اما در واقع "عملکردن"، فعالیتی است که در زندگی سیاسی و اخلاقی ما داراي نقش برجستهاي است. بر اساس این تمایز، "فعالیت اقتصادی[6]" بهطور يقين در حوزة "خلقکردن" يا تولید قرار ميگيرد.
[1] - Aristotle, Metaphysics, IX, 8-10, 1069, b3 sq.
[2] - moral actions
[3] - political activity
[4] - man's free activity
[5] Aristotle, Nicomachean Ethics, VI 4, 1140 a 2ff; 1142 b 3ff; Magna Moralia, I, 34, 1197 a 3ff: II, 12, 1211 b 37ff; Politics, 1, 2, 1254 a 6.
[6] - economic activity
Alireza Rahimi Boroujerdi