اقتصاد بین الملل- سایت تخصصی دکتر رحیمی

فرانسیس بیکن و انسان

او مرد سیاست و فلسفه بود و به ظرفیت‎های اخلاقی انسان از دریچة علم نگاه می‎کرد. در کتاب "آتلانتید جدید"، لزوم اهمیت فلسفه و فیلسوف را نشان داد. به‎نظر او، فیلسوف مثل زنبورعسل است که مایه و شیره را از راه تجربه و علمی که توسط تجربه حاصل می‎شود، از طبیعت گرفته و سپس به کشف قوانین می‎پردازد.

بیکن به‎دنبال علمی بود که انسان را به قدرت برساند. او اعتقاد داشت که فلسفه‎های گذشتگان، انسان‎ها را به بازی می‎گیرد؛ پس برای وصول به علمی که انسان را به قدرت رسانده و گرفتار فلسفه‎های گذشتگان نشود، باید "بت‎هایی" را که بر سر راه او قرار می‎گیرند، بشکند. بت‎هایی که می‎توانند سدی برای نفوذ علم و گسترش آن باشند، عبارتند از: "بت‎های طایفه‎ای[1]" (نخستين اشتباهات انسان؛ یعنی، خطاهايي كه از خصايص طبع بشر است.)، "بت‎های شخصی[2]" (خطاهايي هستند كه انسان‎ها به مقتضاي طبيعت اختصاصي خود دچار آن‎ها مي‎شوند؛ مانند اين‎كه هركس به امري دل‎بستگي دارد و آن‎را مدار و محور عقايد خود قرار مي‌دهد.)، "بت‎های بازاری[3]" (خطاهايي که به‎واسطه نقص و قصوري كه در الفاظ و عبارات هست، از انسان‎ها به‎سبب معاشرت با يكديگر سر مي‌زند؛ زيرا، این الفاظ را "عامه" وضع كرده‌اند و از روي تحقيق نبوده است.) و "بت‎های نمایشی[4]" (خطاهايي كه از تعليمات و استدلال‌هاي غلط حكما حاصل مي‌شود.)

بيكن به‎طوركلي به دو نوع «نفس» معتقد است. نخست، «نفس ناطقة انساني» و دوم، «نفس حيواني يا غيرناطقه». براين اساس، "انسان" داراي ابعاد گوناگوني است كه قواي تفهم، تعقل، تخيل و اراده جزو ابعاد و ويژگي‎هاي خاص اوست كه با این قوا، "قدرت" و "انسانيت" مي‎يابد. همين بعد انسانی است كه نقش ناطقة او را شكل مي‎دهد. بيكن بين «الهيات مقدس» و «الهيات طبيعي» تمايز قائل مي‎شود چراكه به‎باور او، هريك از اين‎دو، از منبع خاصي سرچشمه مي‎گيرند.

او مي‎گويد: "علم انساني چون آبي جاري است كه يا از بالا فرو مي‎ريزد يا از زمين مي‎جوشد. این علم يا از طريق وحي، به بشر الهام مي‎شود يا اين‎كه نور طبيعت، آن‎را به انسان القا مي‎كند. بنابراين، "علم انساني" براساس اين‎دو منشأ به «فلسفه» و «الهيات» تقسيم مي‎شود. «فلسفه» در پرتو نور طبيعت موجوديت مي‎يابد و ريشه در طبيعت دارد كه محصول حس و خرد انساني است. درواقع، كائنات آيات تكويني خداوند هستند كه با تأمل در آن‎ها به‎كمك «حس» و «خرد»، مي‎توان به‎وجود و قدرت الهي پي برد. اما تنها راه دريافت «الهيات مقدس»، وحي و الهام خداوندي است. [5] بیکن ظرفیت اخلاقی انسان را آن‎قدر بالا می‎داند که معتقد است: "انسان دانا به‎جای آن‎که در انتظار رسیدن یک فرصت خوب در زندگی باشد، آن‎را به‎وجود می‎آورد."

[1] - Idol of Tribe

[2] - Idol of Cave

[3] - Idol of Market Place

[4] - Idol of The Theater

[5] - http://www.bashgah.net/pages-18713.html